✓ Ընթերցանության կանոններ

Անգլերենի ընթերցանության հիմնական կանոնները
Անգլերենի այբուբենը
Aa Bb CC Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Op Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz
Անգլերեն ճիշտ կարդալու համար մեզ պետք է իմանալ, թե ինչ է վանկը։ Վանկը արտասանվում է մեկ շնչով, այն ունի մեկ ձայնավոր հնչյուն (երկհնչյուն), բայց կարող է ունենալ կամ չունենալ մեկ կամ ավելի բաղաձայն։ Օրինակ book բառը ունի մեկ վանկ, իսկ reading-ը երկու։

Անգլերենում վանկերը լինում են բաց և փակ։ Վանկը համարվում է բաց, եթե այն ավարտվում է ձայնավոր հնչյունով։ Օրինակ life բառը բաց վանկ է։ Այն բաց է ոչ թե համար e-ի պատճառով, այլ՝ այն ավարտվում է ձայնավոր հնչյունով [ai]։

Վանկը համարվում է փակ, եթե այն ավարտվում է բաղաձայն հնչյունով։ Օրինակ reading բառը վերջանում է փակ վանկով, քանի որ վերջում ունենք բաղաձայն [ng] հնչյունը։
Ահա բաց և փակ վանկերի օրինակներ․

Բաց վանկ՝ knife, fly, go, ice, ape, she, he, my, no, hi, we, do, to, sky, name, time, tie, note, file, male, like. Փակ վանկ՝ cat, dog, bed, top, hop, sit, dad, dot, lot, sun, man, put.
Բաց և փակ վանկերի գաղափարը անգլերենում շատ կարևոր է։ Դա որոշում է, թե ինչպես պետք է կարդալ ձայնավորը։ Հիմնականում , բաց վանկերում ձայնավորները ընթերցվում են երկար, շեշտված և հստակ, քան փակ վանկերում։ Օրինակ same բառի մեջ a տառը հնչում է ավելի երկար և հստակ, քան cat բառում։

Անգլերենում վանկը համարվում է փակ, եթե վանկի ձայնավորից հետո կան մի քանի բաղաձայներ՝ թեև դրանց կարող է հաջորդել համր e տառը։

Փակ են` meddle, middle, apple, finance, fiddle, fickle, little:

Հաջորդ կարևոր հանգամանքը վանկի շեշտի մասին իմանալն է։ Անգլերենում, սովորաբար երկվանկ և եռավանկ բառերը ունեն շեշտված մեկ վանկ։ Դա կոչվում է առաջնային շեշտ, իսկ մյուս վանկերը ընթերցվում են երկրորդական շեշտադրությամբ։

Ճիշտ շեշտադրման համար կարելի է առաջնորդվել հետևյալ հիմնական սկզբունքներով․

Երկվանկ բառերում, սովորաբար շեշտադրվում է առաջին վանկը։

Եռավանկ բառերում շեշտն ընկնում է առաջին կամ երրորդ վանկերի վրա։

Քառավանկ բառերի դեպքում՝ առաջին, երկրորդ կամ երրորդ։

Սակայն կան որոշ բացառություններ։ Օրինակ important բառն ունի երեք վանկ, բայց շեշտվում է երկրորդը՝ por վանկը։

Որոշ խորհուրդներ բառերը ճիշտ շեշտադրելու համար․

1. Լսիր, թե ինչպես է բառը արտասանվում։ Շեշտված վանկը սովորաբար արտասանում է ավելի ուժեղ և երկար։
2. Նայիր բառարանում բառի ընթերցման ձևին։ Օրինակ՝ բառարանից կարող ենք նկատել, որ շատ բառեր, որոնք վերջանում են -tion և -sion-ով, ստանում են շեշտ երկրորդ վանկի վրա։
3. Անգլերենում, որպես կանոն, նախածանցները և վերջածանցները չեն շեշտվում։

Անգլերենի ձայնավորները
Անգլերենն ունի հինգ ձայնավոր։ Դրանք են Aa, Ee, Ii, Oo, Uu։
Երբեմն ձայնավոր են համարվում Ww և Yy տառերը նույնպես։
Անգլերենն ունի 11 պարզ ձայնավոր հնչյուններ։ Դրանց նշաններն են․

[æ], [e] կամ [ɛ], [i], [ɪ], [ʌ], [ɑ], [ɔ], [u], [ʊ], [ə], [ə:]

Aa տառը
Երբ Aa տառը հանդիպում է բաց վանկում, այն ընթերցվում է – [ei], օրինակ՝ name, cave, lake, hate, plate, plane, lame, նաև bass, chamber:
Երբ հանդիպում է փակ վանկում է, այն ընթերցվում է – [æ], օրինակ՝ man, dad, fat, hand, land, bag, bad:
Երբ իրեն հաջորդում է r տառը, այն ընթերցվում է – [a:], օրինակ՝ car, bar, large, far, mark, dark:
Իսկ որոշ փակ վանկերում ընթերցվում է- [ʌ], օրինակ՝ father, after, gala, sonata:
Չշեշտված -age վերջածանցում այն ընթերցվում է- [i], օրինակ՝ baggage, bondage, luggage:
Չշեշտվող նախածանցներում այն սղվում և ընթերցվում է- [ə], օրինակ՝ about, another, above:
Any բառում և այդ բաղադրիչն ունեցող բառերում ընթերցվում է – [e], օրինակ՝ any, anybody, anyone, anything, նաև՝ many:
Բացառություն է have բառը, որտեղ a տառը ընթերցվում է [æ]։

Ee տառը
Երբ Ee տառը հանդիպում է բաց վանկում, ինչպես նաև ee տառակապակցությամբ, ընթերցվում է – [i], օրինակ՝ he, she, me, we, Eva, hero, meet, see, seed, sleep։
Երբ հանդիպում է փակ վանկում, այն ընթերցվում է – [e], օրինակ՝ bed, leg, left, set, let, end, send։
Երբ իրեն հաջորդում է r տառը, այն ընթերցվում է – [ə:], օրինակ՝ pert, permit, her, herd, mercy։ Երբ գտնվում է չշեշտված վանկում, այն սղվում կամ ընթերցվում է – [ə], օրինակ՝ happen, taken, redden։

Ii տառը
Երբ այն հանդիպում է բաց վանկում, ընթերցվում է – [ai], օրինակ՝ hi, life, like, knife։
Եթե i տառից հետո կա gh տառակապակցությունը, ապա այն կարդացվում է բաց վանկի ընթերցանությամբ – [ai], իսկ gh տառերը չեն ընթերցվում, օրինակ՝ high, right։
Երբ հանդիպում է -nd, -ld, -gh, -gn տառակապակցություններից առաջ, ընթերցվում է – [ai], օրինակ՝ child, find, kind, mind, wild, sighing, ensign։
Երբ գտնվում է փակ վանկում, ընթերցվում է – [ɪ], օրինակ՝ sit, lip, big, sick։
Որոշ բաց վանկերում ընթերցվում է – [i], օրինակ՝ give, ski, taxi։
Երբ իրեն հաջորդում է r տառը, ընթերցվում է – [ə:], օրինակ՝ bird, first, girl։
Իսկ որոշ փակ վանկերում ընթերցվում է – [ai], օրինակ՝ library, pint։

Oo տառը
Երբ Oo տառը հանդիպում է բաց վանկում է, այն ընթերցվում է – [ou], օրինակ՝ no, note, so։
Երբ հանդիպում է փակ վանկում է, այն ընթերցվում է – [ɔ], օրինակ՝ not, dog, lot, hot, son։
Երբ իրեն հաջորդում է r տառը, այն ընթերցվում է – [ɔ:], օրինակ՝ for, norm, more, important, pore։
Կրկնակի oo, և բառավերջում հաճախ կարդացվում է [ʊ], [u], [u։], օրինակ՝ book, look, good, moon, pool, room, root, roof, tomb, to, move, shoes, who, two։
Մի քանի բառերում Կրկնակի oo-ն ընթերցվում է [ʌ], օրինակ՝ blood, flood։ Որոշ բառերում այն ընթերցվում է – [ʌ], օրինակ՝ none, some, front, come, above։
Չշեշտված վանկերում կարող է սղվել կամ ընթերցվել- [ə], [ɪ], օրինակ՝ lesson, women։

Uu տառը
Երբ Uu տառը հանդիպում է բաց վանկում, այն ընթերցվում է – [u:], օրինակ՝ blue, mute, due, hue։
Երբ հանդիպում է փակ վանկում է, այն ընթերցվում է – [ʌ], օրինակ՝ but, nut, hut, butter, բայց որոշ բառերում – [u], օրինակ՝ put, push, pull։
Երբ u-ից հետո կա r տառը, այն ընթերցվում է – [ə:], օրինակ՝ church, fur, turn։
Չշեշտված վանկերում այն ընթերցվում է – [ɪ], օրինակ՝ busy, minute։ bury բառում այն ընթերցվում է [e]։

Yy տառը
Երբ Yy տառը հանդիպում է բառի սկզբում, այն ընթերցվում է – [j], օրինակ՝ yes, yellow, yet, year, young, you։
Երբ հանդիպում է բաց վանկում է, այն ընթերցվում է – [ai], օրինակ՝ try, fly, my։
Երբ հանդիպում է, բառի վերջում է և չի շեշտվում, այն ընթերցվում է – [i], օրինակ՝ country, city, happy, chilly, enemy, history, lonely։
Չշեշտված փակ վանկում այն ընթերցվում է – [ə], օրինակ՝ beryl։

Անգլերենի բաղաձայները
Համաձայն ընդունված դասակարգման, բաղաձայները լինում են ձայնեղ և խուլ, շրթային, լեզվային և կոկորդային, օկուլսիվ, կոնստրիկտիվ, աֆրիկատներ, և այս տեսակները ունեն իրենց ենթատեսակները։

Սրանք են բաղաձայն հնչյուններին համապատասխանող տառերը՝ Bb, Cc, Dd, Ff, Gg, Hh, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Vv, Xx, Ww, and Zz.
Տառերին համապատասխանող հնչյուններ
Bb – [b] – Big, body, boy, by, bad.
Bb – [-] – Bomb, debtor, climb, comb, crumb, dumb, lamb, limb, numb, plumb, thumb, tomb, subtle.
Cc – [s] – City, face, nice, cycle.
Cc – [k] – Cat, cap, code, country, come, lock, mock, character, stomach, soccer.
Cc – [ks] – Accept, accident.
Ch – [tʃ] – Teach, chalk, child, chair, church.
Ch – [k] – Christian, character, christen.
Ck – [k] – Mock, lock.
Dd – [d] – Door, dad.
Dd – [dʒ] before e, i, or y – Graduate, soldier.
Dd – [-] – Handsome, Wednesday.
Ff – [f] – Far, fine, five.
Gg – [g] – Get, go, good.
Gg – [ʒ] – Garage, regime, beige.
Gg – [dʒ] – Margarine, suggest, gest, giant, gel, gene.
gh – [g] – Ghost.
gh – [-] – Though, high, daughter, night, right.
gh – [f] – Cough, enough, laugh, tough.
gn – [n] – Gnat, sign, champagne. But signify.
Hh – [h] – High, hot, ham.
Hh – [-] – Hour, vehicle, honest, honor.
h – [-] after ex – Exhibit, exhaust.
rh – [r] – Rhyme.
Jj – [dʒ] – Job, jump.
Kk, kn – [k] – Knee, knock, know.
Ll – [l] – Lamp, lame, low.
Mm, mb, mn – [m] – Man, much, mute, lamb, climbed, comber, numbing, autumn, hymn. But number, chimney.
Nn – [n] – Net, note, nine.
Pp – [p] – Pen, pick, pipe.
ph – [f] – Photograph, phone.
pn, ps, pt – [n], [s], [t] – Pneumonia, psalm, ptomaine.
Qq – [k] – Queen, antique.
Rr – [r] – Rat, rut, red.
Ss – [s] – Sad, same, salt, search, sent, so.
Ss – [z] – Rose, prison, season, pens, dogs, numbers, pools.
ss – [s] – Boss, possible, necessary, loss, message.
ss – [z] – Dessert, season, visit, these, possess, lose, scissors.
s – [ʒ] – Please, leisure.
sc – [s]- before e, i or y – Scene, scepter, scissors. But sceptic.
sch – [sk] – Scheme, school.
sh – [ʃ] – She, shame, should, shut, push.
Tt – [t] – To, hot.
th – [θ] – Thank, faith, think, thin, thick.
th – [ð] – That, those, bathe.
tch – [tʃ] – Kitchen, match.
Vv – [v] – Vacation, valid, value, vapour.
Xx – [z] – Xylophone
Xx – [ks] – Box, excellent, excited, taxi, next.
Xx – [ɡ’z] – Exam, exact.
xc – [ks] – /before e or i/ – Anxious, except.
xc – [ksk] – Excuse, exclude, extreme.
aw [ɔ:] – Jaw.
wa – [wɔ] – Watch, want, warrior, water.
war [wɔ:(r)]- before consonant – Warning, warts, dwarf.
wor [wəː] – Work, worse.
w – [-] – Sword, answer.
wh – [h]- before o – Who, whoever, whole, whom, whose, whoop.
wh – [w]- What, whale, when, where, wheel.
wr – [r] – Wrong, write, wrack, wrap, wrath, wreck, wrist.
ew – [j:], [ju] – Interview, jewel, few, new, view.
ew – [oʊ] – Sew.
ow – [oʊ] – Know, show, low.
ow – [aʊ] – Now, cow, sow, allow, vow.
Zz – [z] – Zigzag, zeal, zebra, zip, zoo.
Yy – [j] – Yacht, year, yes.

Ձայնավորների համակցություններ՝ երկհնչյուններ (Diphthongs)

ai, ay ընթերցվում են – [eɪ]
aim, bait, braid, main, paint, praise, rain, straight, tail, twain.
day, delay, play, ray, say, spray, stay, tray.
ai ընթերցվում է – [e]
again, said.
ay ընթերցվում է – [aɪ]
kayak, aye.
au ընթերցվում է – [ɔ:]
author, Fault, fraud, gaunt, launch, sauce, pause, taut.
au ընթերցվում է – [ɔ]
because, sausage.
aw ընթերցվում է – [ɔ:]
awesome, claw, crawl, dawn, jaw, paw, saw.
augh ընթերցվում է – [ɔ:]
aught, caught, daughter, distraught, fraught, haughty, naughty, onslaught, slaughter, taught.
alk ընթերցվում է – [ɔ:k]
balk, calk, chalk, stalk, talk, walk.
all ընթերցվում է – [ɔ:l]
all, ball, balling, call, caller, fall, gall, hall, mall, small, stall, tall.
ald ընթերցվում է – [ɔ:l]
bald, alder, scald.
alt ընթերցվում է – [ɔ:l]
halt, malt, salt.
alm ընթերցվում է – [a:]
alms, calm, palm, psalm.
ua ընթերցվում է – [wa:]
squash, squat.
ua ընթերցվում է – [wæ]
quack.
ee ընթերցվում է – [i]
peek, see, queen, sleep, cheese, street, meet.
ea ընթերցվում է – [i]
eat, ease, each, leaf, mean, peach, please, sea, team.
ea ընթերցվում է – [e]
bread, dead, dread, head, health, meant, spread.
ea ընթերցվում է – [ei]
break, great, steak, yea.
ei, eigh, ey ընթերցվում են – [ai]
heist, height, eye, geyser.
ei, eigh, ey ընթերցվում են – [ei]
beige, veil, eight, weigh, they, whey.
ei, eo, ey ընթերցվում են – [i:]
receipt, seize, people, key, money, valley.
eu, ew ընթերցվում են – [u:] deuce, sleuth, few, new, shrewd.
ie, igh, ign, ind ընթերցվում են – [ai]
die, tie, quiet, science, high, thigh, night, flight, wright, sign, align, assign, benign, bind, kind, mind, grind, behind.
i, ie ընթերցվում են – [i:]
ski, brief, field, grieve, piece, alien.
Ձայնավորների համակցություններ՝ եռահնյուններ (Triphthongs)
Ըստ ժամանակակից անգլերենի լեզվաբանության՝ անգլերենում չկան եռահնչյուններ, դրանք երկհնչյունի և մեկ այլ հնչյունի՝ օրինակ․ [j], [w], [r] համակցություններ են։

are ընթերցվում է – [ɛər]
Bare, dare, fare, hare, mare, parent, player, mayor.
ire ընթերցվում է – [aɪər]
Hire, fire, sire, dire.

Համր տառեր
Համր Aa
Mountain, basically, logically, magically, tragically.
Համր Bb
Aplomb, bomb, climb, comb, crumb, debt, doubt, dumb, jamb, lamb, limb, numb, plumb, subtle, succumb, thumb, tomb, womb.
Համր Cc
Abscess, ascend, ascent, crescent, descend, descent, disciple, fascinate, luminescent, muscle, obscene, scenario, scene, scent, science, scissors.
Համր Dd
Handkerchief, handful, handsome, Wednesday.
Համր Ee
Every, everyone, everything, everywhere.
Համր Gg
Align, assign, benign, campaign, champagne, cologne, consign, deign, design, feign, foreign, gnarl, gnash, gnat, gnaw, gnome, gnu, high, light, reign, resign, sign.
Համր Hh
Ghastly, ghost, heir, honest, honour, hour, loch, orchestra, orchid, psychic, psychiatrist, psychology, rhyme, rhythm, scheme, school, thyme.
Համր Kk
Knack, knapsack, knave, knead, knee, kneel, knell, knew, knickers, knife, knight, knit, knob, knock, knoll, knot, know, knowledge, knuckle.
Համր Ll
Balk, balm, calf, calm, chalk, could, folk, half, palm, psalm, salmon, should, talk, walk, would.
Համր Nn
Autumn, column, condemn, damn, hymn, solemn.
Համր Pp
Pneumatic, pneumonia, psalm, pseudo, psyche, psychedelic, psychiatrist, psychiatry, psychotherapy, psychotic, receipt.
Համր Ss
Aisle, apropos, island, isle.
Համր Tt
Apostle, ballet, bristle, buffet, bustle, castle, Christmas, fasten, glisten, hustle, jostle, listen, moisten, mortgage, nestle, rustle, soften, thistle, trestle, whistle, wrestle.
Համր Uu
Biscuit, build, building, catalogue, colleague, dialogue, circuit, disguise, guard, guess, guest, guide, guile, guillotine, guilt, guise, guitar, tongue.
Համր Ww
Answer, playwright, sword, two, whole, wrack, wrangle, wrap, wrath, wreath, wreck, wrench, wrestle, wretch, wriggle, wring, wrinkle, wrist, write, writhe, wrong, wrote, wrought, wrung, wry.